Controle en verantwoording

De controlerende rol van de gemeenteraad

 

Publicaties

2023


T. Verhelst & K. Peters (2023). Scrutinising council scrutiny: from theoretical black box to analytical toolbox. Local Government Studies, volume 50 (1), 128-149.
Published online: 3-3-2023. https://doi.org/10.1080/03003930.2023.2185227

In dit artikel presenteren Tom Verhelst en Klaartje Peters de theoretische opbrengsten van het onderzoek. Als je controle door gemeenteraden wilt onderzoeken, heb je een analysekader nodig. In dit artikel presenteren zij dat kader met behulp van een mooie, inzichtelijke visualisering: de ‘scrutiny box’.

 

K. Peters, R. de Greef, M. Boogers en G. Boogaard (2023). Regionale samenwerking en gemeenteraden. Een samenvattend onderzoek naar de legitimiteit, effectiviteit en doelmatigheid van regionale samenwerkingsverbanden. In opdracht van het ministerie van BZK.

De controlerende taak van gemeenteraden wordt in toenemende mate verzwaard door de groei van het aantal gemeentelijke samenwerkingsverbanden. In dit rapport zetten Klaartje Peters en enkele collega’s alles op een rijtje wat we daarover uit onderzoek in Nederland weten.

 

T. Verhelst en K. Peters (2022). De controlerende rol van de gemeenteraad: een surveyanalyse van de praktijk in Nederland. In: H. Reynaert (ed.) Toekomst(scenario’s) voor lokale besturen?! Brugge: Vanden Broele, pp. 37-76.

Voor lokale en provinciale bestuurders en ambtenaren in Vlaanderen plaatsen Tom Verhelst en Klaartje Peters de onderzoeksresultaten van de survey onder Nederlandse raadsleden in de bredere context.

2022

K. Peters (2022). De veiligheidsregio’s en het perspectief van de democratische legitimiteit. Position paper ten behoeve van hoorzitting Tweede Kamer over de evaluatie van de Wet op de Veiligheidsregio’s op 24-2-2022.

Op uitnodiging van de Tweede Kamer heeft Klaartje Peters gereflecteerd op de uitkomsten van de uitgevoerde evaluatie van de Wet op de Veiligheidsregio’s, met als insteek de positie van de gemeenteraden ten opzichte van het (wettelijk verplichte) samenwerkingsverband van de veiligheidsregio.

 

K. Peters (2022). Zwaar weer voor het lokaal bestuur. In: A.W. Heringa, J. Schinkelshoek & G. Voerman (red.) Om de lokale democratie. Gemeentebesturen onder druk. Montesquieu Reeks deel 20, pp. 11-19.

In deze bundel van het Montesquieu Instituut schetst Klaartje Peters in het openingshoofdstuk de context waarin het lokaal bestuur en de gemeenteraden in deze tijd moeten functioneren. Om de lokale democratie-bundel Montesquieu Instituut-2022

2021

K. Peters & T. Verhelst (2021). Controle door raadsleden. Een verkenning van de praktijk van controle in gemeenteraden (publieksversie). Universiteit Maastricht.

Hoe kijken raadsleden naar controle? Hoe vullen zij hun controlerende rol in, en in welke context doen zij dat? Wat zijn de effecten van hun controlerende werk? Dergelijke vragen worden zelden in detail en op grote schaal onderzocht. In dit rapport presenteren we de belangrijkste uitkomsten van een enquête onder Nederlandse raadsleden. Het onderzoek laat zien dat raadsleden controle van het bestuur als een belangrijke taak beschouwen. We zien dat controleren door raadsleden niet louter de puur technische, boekhoudkundige bezigheid is die sommigen erin zien. Integendeel. Raadsleden controleren het bestuur in de volle breedte, en hanteren daarbij een breed scala aan beoordelingscriteria. Controle heeft echter ook zonder meer politieke aspecten, wat bijvoorbeeld zichtbaar is in de invloed van de politiek-bestuurlijke verhoudingen in de gemeente op hun rolinvulling.

Hieronder vindt u de publieksversie van het rapport, alsmede een printversie van het publieksrapport.

PublieksversiePublieksversie – print

 

K. Peters & T. Verhelst (2021). De politieke dynamiek van controle. Een verkenning van de praktijk van controle in gemeenteraden. Onderzoeksrapport Universiteit Maastricht.

Hieronder vindt u de uitgebreide, wetenschappelijke versie van het rapport.

Onderzoeksrapport – wetenschappelijk

 

K. Peters (2021). De verantwoordelijkheid van de rijksoverheid voor de positie van gemeenteraden. In: Impuls voor een sterke lokale democratie? Reflecties na vier jaar Democratie in Actie, pp. 18-27.

De positie en het functioneren van gemeenteraden hangt zeker niet alleen af van de manier waarop raden en raadsleden hun werk doen. De invloed van de rijksoverheid op het lokaal bestuur en de positie van de gemeenteraad daarin is misschien wel veel belangrijker. Die invloed is bepaald niet positief, zo wordt in dit essay betoogd.

 

K. Peters (2021). De gemeenteraad als waakhond.

Dit essay schreef Klaartje Peters voor de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. In dit essay zijn de eerste bevindingen van ons onderzoek vertaald in concrete inzichten en lessen voor Nederlandse raadsleden. In ons survey-onderzoek (zie de twee rapporten uit 2021) zagen we duidelijke verschillen tussen raadsleden van coalitiepartijen en oppositiepartijen. In het essay wordt ingegaan op de uitdagingen voor beide soorten raadsleden, en wordt de vraag gesteld hoe zij elk vanuit hun eigen positie en rol kunnen bijdragen aan effectievere controle door de gemeenteraad.

Lees meer Pdf-versie essay

 

K. Peters en S. van Zuydam (2021). Decentraal rekenkameronderzoek in Nederland: een overzicht, Bestuurswetenschappen, 75(2), 5-22.

In juni 2021 verscheen onder redactie van Klaartje Peters en Sabine van Zuydam (UT) een themanummer van het tijdschrift Bestuurswetenschappen over decentraal rekenkameronderzoek. Sinds de invoering van het dualisme in het lokaal en regionaal bestuur bijna 20 jaar geleden moeten alle gemeenten en provincies een rekenkamer of rekenkamercommissie hebben. Doel van het instrument is om bij te dragen aan de controlerende taak van gemeenteraden en provinciale staten. Wat is daarvan terecht gekomen? In het themanummer wordt een voorlopige balans opgemaakt.

Lees meer

 

K. Peters (2021). Presentatie over controlerende taak van de gemeenteraad.

In het kader van de digitale lezingenserie ‘Gezag van de raad’ van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden sprak Klaartje Peters voor en met raadsleden over de controlerende taak van de gemeenteraad. Op basis van de onderzoeksresultaten uit de survey onder raadsleden (zie Publicaties – juli 2021) hield zij de raadsleden voor dat het controleren van het gemeentebestuur enerzijds een zeer politieke bezigheid is die iedere fractie op een andere manier invult, maar dat je soms als coalitie en oppositie nadrukkelijk samen moet optrekken, om zo het gezag en de positie van de raad te versterken.

Lees meer

 

K. Peters & P. Castenmiller (red) (2021). Controle als democratische waarde. Verslag van een verkenning van controle en verantwoording in het lokaal bestuur. Stichting Decentraal Bestuur. 

In november 2020 vonden twee digitale bijeenkomsten plaats met een gemengd gezelschap van 20 wetenschappers en praktijkexperts over het thema van controle en verantwoording in het lokaal bestuur. Deze bijeenkomsten vonden plaats in het kader van het onderzoeksproject ‘Versterking positie gemeenteraden’, dat wordt gefinancierd door het Fonds Staatsman Thorbecke van de KNAW. Dat project is een logisch vervolg van onderzoek dat de auteurs van dit verslag in 2018 uitvoerden voor het ministerie van BZK naar de controlerende rol van gemeenteraden. De deelnemers zijn ingegaan op de volgende vraag: ‘’Kunnen en moeten we onderzoeken of gemeenteraden anno 2020 het bestuur van de gemeente goed controleren, en hoe zouden we dat moeten aanpakken?’’. De bijdragen van de 20 wetenschappers en praktijkexperts zijn opgenomen in deze bundel. Deze bijdragen en de gevoerde discussie tijdens de bijeenkomsten vormen de basis voor een beschouwing waarin de opbrengsten worden beschreven en geanalyseerd.

PDF publicatie

2020

K. Peters & P. Castenmiller (2020). Kaderstellen en controleren door de gemeenteraad: een zware opgave. Bestuurswetenschappen, 74(2), 10-33.

In 2020 leidde het hierboven genoemde onderzoek uit 2019 tot een wetenschappelijke publicatie, die gratis toegankelijk is op de website van het tijdschrift Bestuurswetenschappen.

2019

K. Peters & P. Castenmiller (2019). Om de controle door de raad. Een onderzoek naar de toepassing van het raadsinstrumentarium voor controle en kaderstelling in de gemeentelijke praktijk. Den Haag: ministerie van BZK.

In 2018 deed Klaartje Peters samen met Peter Castenmiller van de Stichting  Decentraalbestuur.nl onderzoek naar kaderstelling en controle door gemeenteraden. Het onderzoek, waarbij in 10 gemeenten de praktijk werd bestudeerd, werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van BZK. Het bleek een mooie basis voor wat we vanaf 2019 in dit project doen. Het rapport beschrijft de wijze waarop de gemeenteraden gebruik maken van de beschikbare instrumenten voor kaderstelling en controle, en de ondersteuning van de raad. Het rapport laat zien dat een aantal van de belangrijke instrumenten waarover de raad beschikt niet of niet voldoende wordt gebruikt. De onderzoekers zijn van opvatting dat de praktijk van controle en kaderstelling beduidend beter kan, als gemeenteraden beter gebruik maken van bepaalde instrumenten.

 

T. Verhelst, K. de Ceuninck & K. Peters (2019). De gemeenteraad in Vlaanderen: evoluties en toekomstscenario’s. In H. Reynaert (red). Verrekijkers voor lokale besturen. Een lange(re) termijnvisie?!. Vanden Broele. Reeks Lokale en provinciale politiek, pp. 105-131. 

 

T. Verhelst, K. Peters & K. de Ceuninck (2019). De raad in beraad: Een vergelijking en evaluatie van de formele hervormingen ter versterking van de gemeenteraad in Vlaanderen en Nederland. Bestuurswetenschappen, 73(3), 31-48.